Νόαμ Τσόμσκι

Ο Νόαμ Τσόμσκι το 2004.

Ο Νόαμ Τσόμσκι (Avram Noam Chomsky, 7 Δεκεμβρίου 1928) είναι καθηγητής στο τμήμα Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (MIT), φιλόσοφος, πολιτικός ακτιβιστής, αναρχοσυνδικαλιστής και πολιτικός αναλυτής.

Αποσπάσματα

Για τα απλά λόγια

• Αν ξέρετε να μιλάτε με περίπλοκο τρόπο, χρησιμοποιώντας δύσκολες λέξεις, ανήκετε στους προνομιούχους. Σας καλούν σε συνέδρια, σας περιβάλλουν με τιμές, αλλά οι ομιλίες σας έχουν άραγε κάποιο περιεχόμενο; Αυτό είναι το ερώτημα. Ας εξετάσουμε καλύτερα μήπως θα μπορούσαμε να πούμε το ίδιο πράγμα με απλά λόγια. Κι αυτό είναι σχεδόν πάντα δυνατόν.

Για τη γλωσσολογία

• Αν μπορούσα να ξεφύγω από τα εγκόσμια, θα ήμουν απόλυτα ευτυχής να ασχοληθώ μόνο με τη γλωσσολογία. Είναι πολύ πιο ικανοποιητική σε πνευματικό επίπεδο, πολύ πιο δημιουργική... Το να σκέφτεσαι τις ανθρώπινες υποθέσεις είναι σημαντικό, αλλά δεν είναι πραγματικά μια πνευματική άσκηση. Αποτελείται βασικά από την αποκάλυψη των ψεμάτων και των αντιφάσεων, από την υπόδειξη των αποφασιστικών παραγόντων και την παράκαμψη εκείνων που έχουν μόνο περιθωριακό ρόλο, από τη σύνθεση μιας ορθολογικής παρουσίασης των θεμάτων που ενδιαφέρουν τον καθένα και από την υποβολή τους στη δοκιμασία της πραγματικότητας.

Για τον Θεό

• Στην πραγματικότητα, δεν ξέρω καν τι είναι άθεος. Όταν οι άνθρωποι με ρωτούν αν είμαι άθεος, πρέπει να τους ρωτήσω τι εννοούν. Τι είναι αυτό στο οποίο υποτίθεται ότι δεν πιστεύω; Μέχρι να μπορέσετε να απαντήσετε σε αυτήν την ερώτηση, δεν μπορώ να σας πω αν είμαι άθεος, και η ερώτηση δεν προκύπτει.

• Αν διαβάσετε, για παράδειγμα, τη Βίβλο, θα δείτε ότι είναι ένα βιβλίο με τις μεγαλύτερες γενοκτονίες σ' ολόκληρη τη γραμματεία μας. Είναι ο Θεός που διατάζει τον εκλεκτό λαό του να εξολοθρεύσει τους Αμαληκίτες μέχρι τον τελευταίο άνδρα, την τελευταία γυναίκα, το τελευταίο παιδί. Οι άνθρωποι δε θα ήθελαν να κάνουν κάτι τέτοιο σήμερα. Δε θα ήθελαν να αποδώσουν στον Θεό τους κάτι τέτοιο. Αυτό είναι ένα σημάδι κάποιου είδους ηθικής προόδου.

Για τον Ιησού Χριστό

• Ο ίδιος ο Ιησούς, και το μεγαλύτερο μέρος του μηνύματος των Ευαγγελίων, είναι ένα μήνυμα υπηρεσίας προς τους φτωχούς, μια κριτική των πλουσίων και των ισχυρών και ένα ειρηνιστικό δόγμα. Και παρέμεινε έτσι, έτσι ήταν ο Χριστιανισμός μέχρι τον Κωνσταντίνο. Ο Κωνσταντίνος το μετατόπισε έτσι ώστε ο σταυρός, που ήταν το σύμβολο του διωγμού κάποιου που εργαζόταν για τους φτωχούς, να τοποθετηθεί στην ασπίδα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Έγινε το σύμβολο της βίας και της καταπίεσης, και αυτό είναι λίγο πολύ αυτό που ήταν η εκκλησία μέχρι σήμερα. Στην πραγματικότητα, είναι αρκετά εντυπωσιακό τα τελευταία χρόνια, στοιχεία της εκκλησίας –ιδιαίτερα οι επίσκοποι της Λατινικής Αμερικής, αλλά όχι μόνο αυτοί– προσπάθησαν να επιστρέψουν στα Ευαγγέλια.

Για τη Βίβλο

• Η Βίβλος είναι πιθανότατα το βιβλίο με τις περισσότερες γενοκτονίες.

Για το σύστημα

• Στη διάρκεια των τελευταίων 50 ετών η κατακλυσμιαία πρόοδος της επιστήμης άνοιξε μια ολοένα και πιο βαθειά τάφρο ανάμεσα στις γνώσεις του ευρέως κοινού και στις γνώσεις που κατέχουν και χρησιμοποιούν οι ιθύνουσες ελίτ. Χάρη στη βιολογία, τη νευροβιολογία και την εφαρμοσμένη ψυχολογία, το σύστημα έφτασε σε μια εξελιγμένη γνώση του ανθρώπινου όντος και από την άποψη της φυσιολογίας και από την άποψη της ψυχολογίας. Το «σύστημα» έφτασε να γνωρίζει τον μέσο άνθρωπο καλύτερα από όσο γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων το σύστημα ασκεί αυξημένο έλεγχο και επιβάλλεται με μεγαλύτερη ισχύ επάνω στα άτομα από όσο τα άτομα στον ίδιο τον εαυτό τους.

Για τους ισχυρούς

• Δεν επικρίνουμε του ισχυρούς. Αν τα βάλετε μαζί τους, αντεπιτίθενται και σας εκμηδενίζουν.

Για το προεδρικό αξίωμα

• Αν έβαζα υποψηφιότητα για πρόεδρος, το πρώτο πράγμα που θα έκανα, θα ήταν να πω στον κόσμο να μη με ψηφίσει.
  • Απάντηση του Νόαμ Τσόμσκι στην ερώτηση ενός άνδρα «Σκεφτήκατε ποτέ να βάλετε υποψηφιότητα για πρόεδρος;».

Για την πατρίδα του

• Πρώτα απ' όλα είναι η πατρίδα μου και έπειτα είναι η πιο ελεύθερη χώρα του κόσμου. Νομίζω ότι υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες για αλλαγή εδώ παρά σε οποιαδήποτε άλλη χώρα που ξέρω.
  • Απάντηση του Νόαμ Τσόμσκι στην ερώτηση δημοσιογράφου «Αν υπάρχει περιορισμένο εύρος απόψεων στις ΗΠΑ και είναι δυσκολότερο να εκφράσετε διαφορετικές απόψεις γιατί μένετε στις ΗΠΑ;».

Για την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει

• Μα οι χρηματοπιστωτικοί κύκλοι περνούν ζωή χαρισάμενη και κάποια τμήματα του πληθυσμού είναι κι αυτά σε καλή κατάσταση, όπως εγώ, για παράδειγμα. Αποδεικνύεται ότι ανήκω σε ένα κοινωνικό στρώμα που κερδίζει πάρα πολλά χρήματα χάρη στη νέα οικονομία. Ένα κοινωνικό στρώμα που βρίσκεται πολύ ψηλά στην κλίμακα.

Για τον Καρλ Μαρξ

• Πρέπει να δεχόμαστε τις ιδέες του όταν είναι έγκυρες, να τις τροποποιούμε ή να τις επεκτείνουμε όταν χρειάζεται και να τις αγνοούμε όταν αποκαλύπτεται ότι είναι ανακριβείς ή μη εφαρμόσιμες, έτσι όπως θα κάναμε με τις ιδέες οποιουδήποτε άλλου.

Για τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και τον Μπέρτραντ Ράσελ

• Ναι, πολλούς. Μερικοί είναι πραγματικά ήρωες, αλλά ο κόσμος σπάνια τους γνωρίζει. Ανάμεσα στις γνωστές προσωπικότητες, ο Μπέρτραντ Ράσελ είναι κάποιος για τον οποίο τρέφω μεγάλο θαυμασμό και στο πνευματικό επίπεδο αλλά και ως δημόσιο πρόσωπο. Είναι ενδιαφέρον το πόσο διαφορετικά αντιλαμβανόταν ο κόσμος τον Ράσελ από τον Αϊνστάιν. Είχαν περίπου τις ίδιες ιδέες. Τελικά, ανησυχούσαν πολύ και οι δυο για τα πυρηνικά όπλα. Και οι δυο ήταν σοσιαλιστές. Όμως ο Αϊνστάιν είναι είδωλο κι ο Ράσελ καθόλου. Η διαφορά είναι ότι ο Αϊνστάιν υπέγραφε διαμαρτυρίες κι ύστερα επέστρεφε στο γραφείο του για να ασχοληθεί με τη φυσική. Ο Ράσελ υπέγραφε διαμαρτυρίες και κατέβαινε στον δρόμο για να διαδηλώσει.
  • Απάντηση του Νόαμ Τσόμσκι στην ερώτηση «Έχετε ήρωες, κάποιους ανθρώπους που θαυμάζετε;».

Για τους διανοούμενους

• Η πνευματική παράδοση είναι μια παράδοση δουλοπρέπειας στην εξουσία, και αν δεν την πρόδιδα θα ντρεπόμουν για τον εαυτό μου.
  • The intellectual tradition is one of servility to power, and if I didn't betray it I'd be ashamed of myself.

• Οι «αριστεροί διανοούμενοι» (ή οποιαδήποτε είναι η σωστή λέξη) έχουν εμπλακεί σε ακατανόητες ποικιλίες του μεταμοντερνισμού (που ως επί το πλείστον είναι, κατά τη γνώμη μου, ανοησίες), ή αλλιώς μιλάνε μεταξύ τους. Το μεγαλύτερο μέρος της «κοινότητας των διανοουμένων» υπηρετεί, ως συνήθως, κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο την εξουσία.

Για την ελευθερία της σκέψης

• Ο έλεγχος της σκέψης είναι πιο σημαντικός για τις κυβερνήσεις που είναι ελεύθερες και δημοφιλείς παρά για τα δεσποτικά και στρατιωτικά κράτη. Η λογική είναι απλή: ένα δεσποτικό κράτος μπορεί να ελέγξει τους εγχώριους εχθρούς του με τη βία, αλλά καθώς το κράτος χάνει αυτό το όπλο, απαιτούνται άλλα τεχνάσματα για να αποτρέψουν τις αδαείς μάζες από το να παρεμβαίνουν στις δημόσιες υποθέσεις, κάτι που δεν είναι δική τους δουλειά.
  • Control of thought is more important for governments that are free and popular than for despotic and military states. The logic is straightforward: a despotic state can control its domestic enemies by force, but as the state loses this weapon, other devices are required to prevent the ignorant masses from interfering with public affairs, which are none of their business.

Για την ελευθερία της έκφρασης

• Αν δεν πιστεύουμε στην ελευθερία της έκφρασης για τους ανθρώπους που περιφρονούμε, δεν πιστεύουμε σ' αυτήν καθόλου.
  • If we don't believe in free expression for people we despise, we don't believe in it at all.
  • Συνέντευξη με τον John Pilger στο BBC, The Late Show, 25 Νοεμβρίου 1992

• Το παθιασμένο και πανταχού παρόν σύνθημα «Je Suis Charlie» αλλά και όλα τα παρόμοια με αυτό, δεν θα πρέπει ούτε κατά διάνοια να υπαινίσσονται οποιαδήποτε ταύτιση με το εν λόγω περιοδικό, τουλάχιστον ως προς το πλαίσιο της υπεράσπισης της ελευθερίας του λόγου. Αντίθετα, θα έπρεπε να εκφράζουν την υπεράσπιση του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης ασχέτως του τι πιστεύει κανείς για τα περιεχόμενα, ακόμη κι αν αυτά θεωρούνται μισητά κι αχρεία.

Για τη δημοκρατία

• Ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης στη σύγχρονη πολιτική μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε σε τι είδους κόσμο και σε τι είδους κοινωνία θέλουμε να ζήσουμε, και συγκεκριμένα με ποια έννοια δημοκρατίας θέλουμε να είναι αυτή μια δημοκρατική κοινωνία; Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω αντιπαραθέτοντας δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη δημοκρατία.

Μια αντίληψη της δημοκρατίας λέει ότι μια δημοκρατική κοινωνία είναι αυτή στην οποία το κοινό έχει τα μέσα να συμμετέχει με κάποιο ουσιαστικό τρόπο στη διαχείριση των δικών του υποθέσεων και τα μέσα πληροφόρησης είναι ανοιχτά και ελεύθερα. Αν ψάξετε για τη δημοκρατία στο λεξικό, θα βρείτε έναν ορισμό κάπως έτσι.

Μια εναλλακτική αντίληψη της δημοκρατίας είναι ότι το κοινό πρέπει να αποκλειστεί από τη διαχείριση των υποθέσεών του και τα μέσα πληροφόρησης πρέπει να ελέγχονται στενά και αυστηρά. Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν μια περίεργη αντίληψη της δημοκρατίας, αλλά είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι είναι η επικρατούσα αντίληψη.

Για τις εκλογές

• Αν ο κόσμος είναι τρομοκρατημένος, αν οι λαϊκές οργανώσεις είναι διαλυμένες, αν οι άνθρωποι έχουν εμποτιστεί βίαια με την αντίληψη ότι αν δε δεχτούν την εξουσία εκείνων που έχουν όπλα θα ζουν και θα πεθαίνουν σε διαρκή αθλιότητα χωρίς προοπτική ανακούφισης, τότε οι εκλογές θα δώσουν τα αποτελέσματα που θέλουν οι ισχυροί. Και όλοι θα ζητωκραυγάζουν.

Για τα ανθρώπινα δικαιώματα

• ... δεν είμαι η Διεθνής Αμνηστία. Δεν μπορώ να κάνω τα πάντα. Είμαι ένας άνθρωπος μόνο.

Για το σωστό και το λάθος

• Οι σωστές απαντήσεις είναι αυτές που εσείς αποφασίζετε ότι είναι οι σωστές απαντήσεις. Ίσως ό,τι σας λέω είναι λάθος. Εντάξει; Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι, δεν είμαι θεός.

Για το παλαιστινιακό ζήτημα

• Στην αμερικανική εβραϊκή κοινότητα, υπάρχει μικρή προθυμία να αντιμετωπίσει το γεγονός ότι οι Παλαιστίνιοι Άραβες έχουν υποστεί μια τερατώδη ιστορική αδικία, ανεξάρτητα από το τι μπορεί να σκεφτεί κανείς για τους ανταγωνιστικούς ισχυρισμούς. Μέχρι να αναγνωριστεί αυτό, η συζήτηση για την κρίση στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί καν να ξεκινήσει.

Για την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022

• Πριν εξετάσουμε αυτό το ζήτημα, θα πρέπει να δούμε ορισμένα αδιαμφισβήτητα γεγονότα. Το πιο κρίσιμο είναι ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί μείζον έγκλημα πολέμου, όπως ακριβώς η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ και η εισβολή του Χίτλερ και του Στάλιν στην Πολωνία τον Σεπτέμβριο του 1939 - για να αναφέρουμε μόνο δύο καίρια παραδείγματα.

• Απέχουμε πάρα πολύ από τη δικαιοσύνη. Αλλά πότε επικράτησε ποτέ η δικαιοσύνη στις διεθνείς υποθέσεις;

• Δεν υπάρχει τίποτα να ειπωθεί για την προσπάθεια του Πούτιν να προσφέρει μια νομική δικαιολογία της επίθεσής του εκτός από το ότι δεν αξίζει τίποτα. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο χωρίς να νοιάζονται, αλλά αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για τα εγκλήματα του Πούτιν.

Πώς λειτουργεί ο κόσμος

Μερικά παραθέματα του Νόαμ Τσόμσκι από το βιβλίο του Πώς λειτουργεί ο κόσμος.

• Πιστεύω, μιλώντας από νομικής απόψεως, ότι υπάρχει στέρεα βάση ώστε να παραπεμφθούν σε δίκες όλοι οι Αμερικανοί πρόεδροι από τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και μετά. Ήταν όλοι τους είτε εγκληματίες πολέμου οι ίδιοι είτε αναμεμειγμένοι σε σοβαρά εγκλήματα πολέμου. (σελ. 40 - 41)

• Το εμπόριο ναρκωτικών πάντα διεξαγόταν πρωτίστως μέσω τραπεζών – το τραπεζικό σύστημα είναι στην ουσία ανεξέλεγκτο, συνεπώς αποτελεί μια φυσική αγορά για το χρήμα που προέρχεται από εγκληματικές δραστηριότητες. (σελ. 61)

• Το δυνατό χαρτί των ΗΠΑ είναι η βία – έτσι, αν μπορούμε να καθιερώσουμε την αρχή ότι η βία κυβερνά τον κόσμο, τότε η νίκη είναι δική μας. (σελ. 76)

• Κάθε υπερδύναμη έλεγχε τον κύριο εχθρό της – τον πληθυσμό της – τρομοκρατώντας τον με τα (σε μεγάλο βαθμό πραγματικά) εγκλήματα της άλλης. Συνεπώς, σε ορισμένες βασικές πτυχές του, ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν μια σιωπηρή συμφωνία μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των ΗΠΑ, χάρη στην οποία οι ΗΠΑ διεξήγαν ελεύθερα τις επιθέσεις τους εναντίον του Τρίτου Κόσμου και έλεγχαν τους συμμάχους τους στην Ευρώπη, ενώ οι Σοβιετικοί ηγέτες χειρίζονταν με σιδηρά πυγμή τη δική τους εσωτερική αυτοκρατορία και τους δορυφόρους τους στην Ανατολική Ευρώπη – η κάθε πλευρά δε χρησιμοποιούσε την άλλη για να δικαιολογήσει την καταστολή και τη βία στην επικράτειά της. (σελ. 82)

• Ο χαρακτηρισμός της Σοβιετικής Ένωσης ως «σοσιαλιστικής» είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση δογματικής διφορούμενης γλώσσας. Το μπολσεβίκικο πραξικόπημα του Οκτωβρίου του 1917 έδωσε την κρατική εξουσία στον Λένιν και στον Τρότσκι, που διέλυσαν ταχύτατα τους νέους κοινωνικούς θεσμούς που είχαν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της λαϊκής επανάστασης των προηγούμενων μηνών – τα εργοστασιακά συμβούλια, τα σοβιέτ, στην πράξη κάθε όργανο λαϊκού ελέγχου – και μετέτρεψαν το εργατικό δυναμικό σ' αυτό που αποκαλούσαν «στρατό εργασίας» υπό τις διαταγές του ηγέτη. Όποια βασική έννοια κι αν δώσουμε στον όρο «σοσιαλισμός», οι μπολσεβίκοι διαμιάς κατέστρεψαν τα στοιχεία που τον συνιστούσαν. Έκτοτε δεν επιτράπηκε καμία σοσιαλιστική παρέκκλιση. (σελ. 91 - 92)

• Εάν ο σοσιαλισμός είναι η τυραννία του Λένιν και του Στάλιν, τότε οι λογικοί άνθρωποι θα πουν: δεν μου κάνει. Και αν αυτή είναι η μόνη εναλλακτική λύση στον εταιρικό-κρατικό καπιταλισμό, τότε πολλοί θα υποταχθούν στις αυταρχικές δομές του θεωρώντας τες τη μόνη λογική επιλογή. (σελ. 92)

• Τώρα έχουμε μια παγκόσια οικονομία και οδεύουμε προς ένα παγκόσμιο κράτος – κάτι το οποίο σημαίνει, εντέλει, παγκόσμια εκτελεστική εξουσία. (σελ. 107)

• Αλλά πραγματικά πρέπει να προβληματιστεί κανείς με τις διακηρύξεις περί μη βίας. Βεβαίως, όλοι είμαστε κατά της βίας, αλλά υπό ποιες συνθήκες και πότε; Είναι μια απόλυτη αρχή; (σελ. 146)

• Ο λόγος είναι σαφέστατος. Στις ΗΠΑ δεν επιτρέπεται να μιλάς για ταξική διαφορά. Στην πραγματικότητα, μόνο δύο κοινωνικές ομάδες επιτρέπεται να έχουν ταξική συνείδηση στις ΗΠΑ. Μία είναι οι επιχειρηματίες, που διακρίνονται για τη λυσσαλέα ταξική τους συνείδηση. Όταν διαβάζεις τα έντυπά τους, βλέπεις ότι βρίθουν αναλύσεων για τον κίνδυνο των μαζών, για την ανερχόμενη δύναμή τους και για το πώς πρέπει να τις κατανικήσουν. Είναι ένα είδος χυδαίου, αντίστροφου μαρξισμού. Η άλλη ομάδα είναι αυτοί που στελεχώνουν τους ανώτερους κυβερνητικούς φορείς πολιτικού σχεδιασμού. Μιλούν με τον ίδιο τρόπο – πόσο πρέπει να μας ανησυχούν οι αυξανόμενες φιλοδοξίες του απλού ανθρώπου και των φτωχών που επιδιώκουν να βελτιώσουν το επίπεδο ζωής τους και έτσι βλάπτουν το επιχειρηματικό κλίμα. Αυτές οι ομάδες επιτρέπεται να έχουν ταξική συνείδηση. Έχουν να επιτελέσουν ένα καθήκον. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά σημαντικό να πείσουν τον υπόλοιπο πληθυσμό ότι δεν υπάρχουν κοινωνικές τάξεις. Είμαστε όλοι ίσοι, είμαστε όλοι Αμερικανοί. Συμβιώνουμε αρμονικά, δουλεύουμε μαζί, όλα είναι μια χαρά. (σελ. 158)

• Στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ο ρατσισμός και ο σεξισμός μπορεί να είναι πολύ χειρότερα από την ταξική καταπίεση. (σελ. 162)

• Το να διοικείς τον κόσμο προφανώς συνεπάγεται τη διάπραξη τεράστιων εγκλημάτων. (σελ. 164)

• Τα στοιχεία σοκάρουν. Τα τρία τέταρτα του αμερικανικού πληθυσμού πιστεύουν κυριολεκτικά στα θρησκευτικά θαύματα. Ο αριθμός των ανθρώπων που πιστεύουν στον διάβολο, στην ανάσταση, στο ότι ο Θεός κάνει τούτο και το άλλο είναι εκπληκτικός. Ο αριθμός αυτός δεν έχει ανάλογό του σε καμία άλλη χώρα του βιομηχανικού κόσμου. Πρέπει ίσως να πάει κανείς στα τζαμιά του Ιράν ή να κάνει δημοσκόπηση μεταξύ ηλικιωμένων κυριών στη Σικελία για να φτάσει σε παρόμοιο αποτέλεσμα. Και όμως, αυτός είναι ο αμερικανικός πληθυσμός. (σελ. 168)

• Είναι η γνωστή ιστορία: τα κέρδη ιδιωτικοποιούνται και το κόστος κοινωνικοποιείται. Το κόστος είναι της χώρας, των απλών ανθρώπων, αλλά τα κέρδη δεν ήταν γι' αυτούς. (σελ. 189)

• Αν δεν θέσει κανείς το ερώτημα πού οφείλεται η αύξηση της κοινωνικής αποσύνθεσης και γιατί όλο και περισσότεροι πόροι κατευθύνονται προς τις πλούσιες και προνομιούχες ομάδες αντί προς τον γενικό πληθυσμό, δεν θα μπορέσει ποτέ να καταλάβει γιατί αυξάνεται η εγκληματικότητα ή με ποιον τρόπο θα έπρεπε να την αντιμετωπίσουμε. (σελ. 199)

• «Ποια είναι η άποψή σας για τη θανατική ποινή;» Είναι έγκλημα. Συμφωνώ με τη Διεθνή Αμνηστία ως προς αυτό, και με τις περισσότερες χώρες του κόσμου που δεν την εφαρμόζουν. Το κράτος δε θα έπρεπε να έχει το δικαίωμα να θανατώνει ανθρώπους. (σελ. 201)

• Αν κοιτάξουμε εις βάθος, θα δούμε ότι τα ΜΜΕ συμβάλλουν στην αίσθηση ότι η κυβέρνηση είναι ο εχθρός· δεν μιλούν για τις πηγές της αληθινής εξουσίας στην κοινωνία, που είναι οι ολοκληρωτικοί θεσμοί – οι εταιρίες, που σήμερα είναι διεθνούς κλίμακας – οι οποίοι ελέγχουν την οικονομία και ως επί το πλείστον την κοινωνική μας ζωή. Στην πραγματικότητα, οι εταιρίες θέτουν τα όρια εντός των οποίων λειτουργεί η κυβέρνηση και την ελέγχουν σε μεγάλο βαθμό. Η εικόνα που παρουσιάζεται από τα ΜΜΕ είναι σταθερή, αυτή της καθημερινότητας. Οι άνθρωποι απλά δεν έχουν επίγνωση του συστήματος εξουσίας κάτω από το οποίο υποφέρουν. Ως αποτέλεσμα – αυτός ήταν και ο σκοπός άλλωστε – στρέφουν τα βέλη τους ενάντια στην κυβέρνηση. (σελ. 203)

• Και είναι παράλογη σκέψη ότι τα όπλα αποτελούν απάντηση σ' αυτό το πρόβλημα. Πρώτ' απ' όλα, οι ΗΠΑ δεν είναι μια αδύναμη χώρα του Τρίτου Κόσμου. Αν οι άνθρωποι έχουν πιστόλια, η κυβέρνηση έχει τανκς. Αν οι άνθρωποι αποκτήσουν τανκς, η κυβέρνηση και πάλι έχει ατομικά όπλα. Δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν τέτοια προβλήματα με την ισχύ της βίας, ακόμη κι αν πιστεύει κανείς ότι ηθικά κάτι τέτοιο νομιμοποιείται. Τα όπλα στα χέρια των Αμερικανών δεν πρόκειται να κάνουν αυτή τη χώρα πιο αγαθή. Θα την κάνουν πιο κτηνώδη, ανελέητη και καταστροφική. Έτσι λοιπόν, ενώ μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα κίνητρα πίσω από την αντίθεση κάποιων στον έλεγχο της οπλοκατοχής, θεωρώ ότι πλανώνται οικτρά. (σελ. 204)

• Αυτό αποκαλείται «αυξανόμενη ευελιξία της αγοράς εργασίας». Η ευελιξία είναι μια λέξη σαν τη μεταρρύθμιση – υποτίθεται πως είναι κάτι καλό. Στην πραγματικότητα, ευελιξία σημαίνει ανασφάλεια. Σημαίνει ότι πας το βράδυ για ύπνο και δεν ξέρεις αν την επομένη θα έχεις δουλειά. Κάθε οικονομολόγος μπορεί να σας διαβεβαιώσει ότι αυτό κάνει καλό στην οικονομία – δηλαδή, στην κερδοφορία –, αλλά όχι στους εργαζόμενους. Και οι χαμηλοί μισθοί αυξάνουν την εργασιακή ανασφάλεια. Κρατούν χαμηλά τον πληθωρισμό, κάτι καλό για όσους έχουν χρήματα – τους ομολογιούχους, φέρ' ειπείν. Τα εταιρικά κέρδη διογκώνονται, αλλά για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού η κατάσταση είναι φρικαλέα. Και οι φρικαλέες περιστάσεις, η έλλειψη προοπτικών ή εποικοδομητικής κοινωνικής δράσης αντικατοπτρίζονται στη βία. (σελ. 205)

• Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα. Η κοινωνία μας είναι άκρως φονταμενταλιστική. Μοιάζει με το Ιράν ως προς τη φανατική θρησκευτική αφοσίωση. Παραδείγματος χάρη, νομίζω ότι το 75% του αμερικανικού πληθυσμού πιστεύει κυριολεκτικά στον διάβολο. Πριν από μερικά χρόνια έγινε μια δημοσκόπηση με θέμα την εξέλιξη. Ζητήθηκε η γνώμη των ανθρώπων σχετικά με πολλές και διάφορες θεωρίες για το πώς ο κόσμος των έμβιων όντων κατέληξε στη σημερινή του μορφή. Το ποσοστό των ανθρώπων που πίστευε στη δαρβινική θεωρία της εξέλιξης ήταν λιγότερο από 10%. Ο μισός πληθυσμός πίστευε στο εκκλησιαστικό δόγμα της δημιουργίας από τον Θεό. Οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους πίστευαν ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε πριν από 2.000 χρόνια. (σελ. 219)

• Πρέπει να μεγιστοποιήσουμε το κέρδος. Όλα τα άλλα απορρέουν από αυτό το αξίωμα. (σελ. 245)

• Ξημεροβραδιαζόμουν στη μεγάλη δημόσια βιβλιοθήκη στο κέντρο της Φιλαδέλφειας, που ήταν πάρα πολύ καλή. Εκεί διάβασα όλη την ανορθόδοξη αναρχική και αριστερή-μαρξιστική φιλολογία, την οποία πάντα παραθέτω. (σελ. 272)

• Παρ' όλο που η προπαγάνδα των εταιριών ασκεί μεγάλη επιρροή στις μέρες μας, ελάχιστα έχει μελετηθεί, διότι οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι βαθιά προσηλωμένες στον έλεγχο της σκέψης των απλών ανθρώπων, και μάλιστα επί πολύ χρόνο. Ο Κάρεϊ παραθέτει αποσπάσματα από τον επιχειρηματικό Τύπο, όπου λέγεται ότι η σκέψη των απλών ανθρώπων είναι ο μεγαλύτερος «κίνδυνος που αντιμετωπίζουν οι βιομήχανοι». Πιστεύουμε, υποτίθεται, ότι ο Τύπος είναι φιλελεύθερος, επικίνδυνος, ανταγωνιστικός, μη ελεγχόμενος. Η πίστη αυτή είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα εταιρικής προπαγάνδας. (σελ. 303)

• Έχετε απόλυτο δίκιο – τα έντιμα ΜΜΕ θα έπρεπε να αναλύσουν πώς η λειτουργία του συστήματος της αγοράς επέφερε περισσότερους θανάτους. Κάθε ρεπορτάζ εφημερίδας θα μπορούσε να ξαναγραφτεί με πιο έντιμη και ανθρώπινη ματιά, που δεν θα αντανακλούσε τα συμφέροντα των ισχυρών. Αλλά αν περιμένουμε από αυτές τις εφημερίδες να το κάνουν με δική τους πρωτοβουλία, είναι σαν να περιμένουμε από την General Motors να παραχωρήσει τα κέρδη της στους φτωχούς που ζουν στις παραγκουπόλεις. (σελ. 303)

• ... η «ευελιξία» είναι ένας εκπληκτικός όρος με τον οποίο εννοούν πως όταν πηγαίνει κάποιος για ύπνο τη νύχτα δεν ξέρει αν το επόμενο πρωί θα έχει δουλειά (αλλά ξέρει ότι δεν θα έχει κοινωνικές παροχές). Η «ευελιξία» είναι εξαιρετική μέθοδος για κέρδη, αλλά καταστρέφει τους ανθρώπους. Υπάρχει ένα πασίγνωστο απόφθεγμα – τουλάχιστον, θα έπρεπε να είναι πασίγνωστο – ενός Βραζιλιάνου στρατηγού (περί το 1970, νομίζω). Μιλώντας για το βραζιλιάνικο «οικονομικό θαύμα» είπε Η οικονομία τα πηγαίνει θαυμάσια – οι άνθρωποι όμως όχι. Αυτό τα λέει όλα. (σελ. 313)

• Ένας διευθυντής εταιρίας έχει ευθύνη απέναντι στους μετόχους του – οφείλει να μεγιστοποιεί τα κέρδη, το μερίδιο αγοράς και την ισχύ της επιχείρησης. Εάν μπορεί να το κάνει πληρώνοντας μισθούς πείνας σε γυναίκες που θα πεθάνουν σε δυο χρόνια γιατί εργάζονται σε φρικιαστικές συνθήκες, απλώς κάνει τη δουλειά του. (σελ. 314)

• Τα ερωτήματα που αφορούν το σύστημα διατυπώνονται από ανθρώπους που μαθαίνουν όλο και καλύτερα πώς λειτουργεί ο κόσμος, βήμα βήμα. Αν κάποιος μάθει ότι κάποιοι άνθρωποι στην Αϊτή πληρώνονται δύο σεντς την ώρα για να κερδίζουν οι πλούσιοι στις ΗΠΑ, αυτός τελικά – μάλλον πολύ πιο γρήγορα από όσο υποδεικνύει η λέξη «τελικά» – θα διατυπώσει ερωτήματα σχετικά με τη δομή της εξουσίας γενικά. (σελ. 316)

• Κατά την άποψή μου, οι εταιρίες είναι παράνομοι θεσμοί τυραννικής εξουσίας, με φιλοσοφία που δεν απέχει πολύ από αυτή του φασισμού και του μπολσεβικισμού. (σελ. 319)

• Μια πολύ ενδεικτική περίπτωση τα τελευταία χρόνια είναι η εξαφάνιση της λέξης κέρδη. Κέρδη δεν υπάρχουν πια – μόνο θέσεις εργασίας. Έτσι, όταν ο Κλίντον επέστρεψε από την Ινδονησία με ένα συμβόλαιο αξίας 40 δισ. δολαρίων για λογαριασμό της Exxon, τα ΜΜΕ μιλούσαν συνέχεια για τις θέσεις εργασίας των Αμερικανών. Και τα κέρδη της Exxon; Διαγράψτε αυτή τη σκέψη. (Η μετοχή της Exxon εκτοξεύτηκε στα ύψη, αλλά, προσέξτε, επειδή οι επενδυτές ήταν πανευτυχείς για τις νέες θέσεις εργασίας.) (σελ. 369)

Είπαν για τον Νόαμ Τσόμσκι

• Από τον πόλεμο του Βιετνάμ, αυτός ο ριζοσπάστης διανοητής καταδικάζει την οργάνωση του κόσμου προς όφελος των οικονομικών ολιγαρχιών.
  • Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου «Δύο ώρες διαύγειας»

• Ο Νόαμ Τσόμσκι είναι επί μακρό χρονικό διάστημα ο εν ζωή συγγραφέας του οποίου τα κείμενα αναφέρονται πιο πολύ. Στη λίστα όλων των εποχών, είναι όγδοος στη σειρά (μετά τους Μαρξ, Λένιν, Σαίξπηρ, Αριστοτέλη, τη Βίβλο, τον Πλάτωνα και τον Φρόιντ).
  • Άρθουρ Νάιμαν

• Ο Τσόμσκι είναι ένας ομιλητής που ηλεκτρίζει, και αυτό οφείλεται αποκλειστικά στα λόγια του και όχι στον απροσχημάτιστο και ευθύ τρόπο που τα εκφέρει (συνειδητά αποφεύγει τα ρητορικά ποικίλματα). Οξύς σαν ξυράφι στην αντιπαράθεση, αλλά θερμός και φιλικός στο διάλογο, είναι το πιο ηθικό και μορφωμένο άτομο που έχω γνωρίσει. Ελπίζω να ζήσει μέχρι τα 100. Πρέπει. Ο κόσμος θα είναι ένα πιο άδειο, πιο μοναχικό και λιγότερο δίκαιο μέρος χωρίς αυτόν.
  • Άρθουρ Νάιμαν

• Φοβάμαι ότι αντιλαμβανόμενος κανείς το βάρος της αλήθειας την οποία αποκαλύπτετε μπορεί να απελπιστεί τελείως.
  • Ένας ακροατής του ραδιοφώνου στον Νόαμ Τσόμσκι

• Εντάσσεται στην προφητική παράδοση και δεν μπορείς να διαφωνήσεις πραγματικά μαζί του περισσότερο από όσο θα μπορούσες να διαφωνήσεις με τον Ησαΐα ή με τον Ιεζεκιήλ. Αν φέρεις αντιρρήσεις, θα σε διορθώσει ευγενικά –αν οι προθέσεις σου θεωρηθούν καλές– ή θα σφυροκοπηθείς, αν θεωρηθούν κακές. Η εσωτερική του βεβαιότητα φαίνεται πλήρης. Αυτό πράγματι είναι η μεγάλη του δύναμη και ο λόγος που έχει αξία για μας τους υπόλοιπους. Σε μια εποχή αμφιταλαντεύσεων και ηθικού μπερδέματος, ο Τσόμσκι γνωρίζει τι είναι καλό και αγωνίζεται να το υπηρετήσει.
  • Από το άρθρο «Deliver Us From Evil» (Ελευθέρωσον ημάς από του πονηρού), του Martin Woollacott στην Guardian, 14 Ιανουαρίου 1989

• Στον διάδρομο του γραφείου του, ο Νόαμ Τσόμσκι έχει μια αφίσα του Μπέρτραντ Ράσελ. Ένα αυτολεξεί απόσπασμα στο κάτω μέρος της αφίσας λέει: «Τρία πάθη, απλά αλλά συντριπτικώς ισχυρά, έχουν κυριαρχήσει στη ζωή μου: η λαχτάρα για αγάπη, το ψάξιμο για γνώση και η αβάσταχτη λύπη για τα μαρτύρια της ανθρωπότητας».
  • Από το βιβλίο «Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Το βιβλίο της βραβευμένης ταινίας των Peter Wintonick και Mark Achbar. Ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας»