Καποδίστριας (Νίκος Καζαντζάκης)

Ο Καποδίστριας είναι έμμετρη τραγωδία του Νίκου Καζαντζάκη, βασισμένη στη ζωή και τον θάνατο του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας μετά την Επανάσταση του 1821. Το έργο γράφτηκε το 1944 κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και έναυσμα για τη συγγραφή του υπήρξε η τραγωδία Αντάρα στ' Ανάπλι του Γιώργου Θεοτοκά. Κύρια πρόσωπα της τραγωδίας εκτός από τον Καποδίστρια είναι ο Ιωάννης Μακρυγιάννης και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Αποσπάσματα

Μερικά αποσπάσματα από το έργο.

• Καποδίστριας:
  ... πεινώ και ντρέπουμαι να φάω,
  τι τα παιδιά τρογύρα μου πεινούν·

• Μακρυγιάννης:
  Τι συφορές τις είχαμε όλες· μια μονάχα
  μας έλειπεν, η σπιουνιά, που ανάθεμά τη·
  τώρα μας βάρεσε και τούτη σαν πανούκλα.
  Στα σπίτια μας, στις εκκλησιές, μες στα παζάρια,
  πίσω απ' τις πόρτες μας, στον ύπνο μας, στον ξύπνο,
  με την ειδή του αδερφού μας και του φίλου...
  Καποδίστριας:
  Ε, μη φωνάζεις, Μακρυγιάννη.
  Μακρυγιάννης:
  Θα φωνάξω!
  Η σπιουνιά τη λευτεριά μας θα τη φάει·
  κι αυτή τη λευτεριά, να ξέρεις, Κυβερνήτη,
  μες στο σοκάκι δεν τη βρήκαμε, και πίσω
  δε θε να μπούμε εμείς ξανά στου αυγού το τσόφλι·
  γίναμε πια πουλί τρανό και δε χωράμε.

• Καποδίστριας:
  Σιχάθηκα τους Έλληνες· γεράσαν όλοι
  στα μίση, στις κλεψιές, στις ατιμιές, στους φόνους·

• Καποδίστριας:
  Τ' άγια μην περγελάς μυστήρια, καπετάνιο!
  Κολοκοτρώνης:
  Τα σέβουμαι, τα προσκυνώ, μα εμπιστοσύνη
  σε αυτούς που τα κρατούν, συμπάθα με, δεν έχω·
  εγώ με το Θεό δε θέλω δραγουμάνους!

• Γέροντας:
  Ξέρω της αφεντιάς σου κρίματα, που μήτε
  κι ο πολυέσπλαχνος Θεός θα τα συχώρναε.
  Κολοκοτρώνης:
  Ξέρω κι εγώ πολλά για σένα, Δέσποτά μου!
  Γέροντας:
  Θεριά 'μαστε κι οι δυο· ο Θεός να μας σχωρέσει!

• Κολοκοτρώνης:
  Καθένας το συφέρο του, και δώστου κάργα
  φουσκώναμε με τις βρωμιές και τις φωνές μας
  τη φούσκα αυτή της λευτεριάς, το σύνταγμά σου!
  Και να το θυμηθώ μονάχα, αναγουλιάζω!

• Καποδίστριας:
  Καλόγερος κι εγώ δεν είμαι, μα νηστεύω·
  γρικώ κι εγώ φριχτές κραυγές στο σπλάχνο μου, όμως
  όλες σε μια αψηλή φωνή τις συνταιριάζω,
  στης μάνας μας Ελλάδας, που μου κράζει: «Σώσε με!»
  Κι εγώ, καθώς και σεις, αγωνιστές κι αρχόντοι,
  νογώ στα σωθικά την γκρεμισμένη ετούτη,
  τη ρέμπελη, τυφλή κι αδερφοφάγα Ελλάδα·
  όμως νογώ και τη μελλούμενη, και μόνο
  γι' αυτή δουλεύω και πονώ και θα πεθάνω!
  Γιαπί μεγάλο, πέτρες, σκαλωσιές κι ασβέστες
  κι εργάτες που μαλώνουν και βογκούν, η Ελλάδα·
  κι εγώ 'μαι ο Πρωτομάστορας· κρατώ στο νου μου
  βαθιά κι ασάλευτα της 'κοδομής το πλάνο.
  Μαλώνετε όλοι σας, βογκάτε, τι καθένας
  μονάχα το δικό του συντηράει συφέρο
  και δεν μπορεί να δει τον άγιο κύκλον όλο·
  μα όλο τον κύκλο εγώ θωρώ κι ακέραια κρίνω.

• Καποδίστριας:
  Απ' τον Αράπη λυτρωθήκαμε τον όξω,
  ας λυτρωθούμε κι απ' το μέσα μας Αράπη·
  όλοι μαζί, παιδιά, να βρούμε σωτηρία·
  τούτη τη νέα βαθιά επανάσταση κηρύχνω!

• Καποδίστριας:
  Δεν είμαι εγώ τραγουδιστής, με λόγια θεία
  ν' ανάβω τα μυαλά και τις καρδιές να σμίγω,
  μα τραγουδώ κι εγώ με το δικό μου τρόπο,
  φυτεύοντας δεντρά, σκαρώνοντας καράβια,
  σκολειά και σπίτια χτίζοντας, ανοιώντας δρόμους
  και πολεμώντας τα θεριά να κάμω ανθρώπους.
  Ρήγας Βελεστινλής κι εγώ, μα δίχως λόγια,
  με πράξες τραγουδώ και χτίζω την Ελλάδα·
  βοηθάτε με, στεριάς και πέλαγου συντρόφοι!

• Γκίκας:
  κι όλους τους σκλάβους ένιωθα δικά μου αδέρφια
  μεγάλωνε η πατρίδα και νογούσα, πρώτη
  φορά, πως Λευτεριά κι Ελλάδα κάνουν ένα!

• Μακρυγιάννης:
  Ατίμιες, προδοσιές, ζηλοφτονιές, συφέρα·
  οχτρός θανατερός δεν ήταν ο Μπραΐμης,
  όχι· παρά οι Ρωμιοί που τους Ρωμιούς σκοτώναν.

• Καποδίστριας:
  Μην τρέμετε· όχι,
  δε μου 'δωκε ο Θεός μικροδουλειές στον κόσμο
  να ξετελέψω εγώ κι ανταμοιβή περίσσια
  να προσδοκώ αχαμνή: γυναίκες, πλούτη, δόξα·
  μα έργο τρανό και ρηγικιά αμοιβή, το χάρο!