Όταν ήταν ευτυχισμένος

Το Όταν ήταν ευτυχισμένος είναι ιστορικό μυθιστόρημα του Έλληνα συγγραφέα Πολυχρόνη Κουτσάκη με θέμα τη ζωή του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Αποσπάσματα

Μερικά αποσπάσματα από το μυθιστόρημα.

• Γιαννακουδάκης:
  – Περιμένω να παντρευτώ έναν ήρωα, από κείνους που θα λευτερώσουνε την Κρήτη, μου είπε, και τα μάτια της φωτίστηκαν και με κοιτάζανε τόσο έντονα σαν να μου λέγανε: «Εσύ μπορείς να 'σαι αυτός;».
  Κι αποφάσισα αυτός να γίνω.

• Φούμης:
  Στη Γαλλία δημοσιεύσανε δυο εφημερίδες το κείμενο ενός νέου Κρητικού, του Καζαντζάκη, που 'γραψε για μας πως «Υπάρχει και κάτι άλλο στην Κρήτη, υπάρχει κάποια φλόγα –ας την πούμε ψυχή–, κάτι πιο πάνω από τη ζωή κι από τον θάνατο, που είναι δύσκολο να το ορίσεις, δηλαδή να το περιορίσεις. Υπάρχει αυτή η περηφάνεια, το πείσμα, η παλικαριά, η αψηφισιά και μαζί τους κάτι άλλο ανέκφραστο κι αστάθμητο, που σε κάνει να χαίρεσαι που είσαι άνθρωπος». Και μένα με κάνει να χαίρομαι που έχω τέτοιους πατριώτες σαν εσένα, παλικάρι μου.

• Κασιμάτης:
  Γυρίζω στον Φούμη, που καπνίζει το τσιγάρο του καθιστός, κάτω από έναν πίνακα ζωγραφικής που δείχνει έναν κρεμανταλά να καπνίζει το τσιγάρο του καθιστός. Κι αυτός έχει ακούσει να τον εφωνάζουνε προδότη – μας ταυτίζουνε οι πιο φανατισμένοι με τον Λευτέρη, που τον έχουν άχτι από τότε που τόλμησε να δώσει πολιτική ισότητα και θρησκευτική ελευθερία στην τουρκική μειονότητα.

• Κασιμάτης:
  Όλες σχεδόν οι κουβέντες είναι γύρω από τις εκλογές, κι όχι μόνο τώρα που πλησιάζουνε, αλλά όλο τον χρόνο, κάθε χρόνο. Δεν υπάρχει Χανιώτης που να μη γνωρίζει, στον νου του, τα πάντα γύρω από την πολιτική, και να μη θέλει να επιβάλλει τη γνώμη του στους υπόλοιπους.

• Αριστείδης:
  – Τόσοι αγώνες μαζί, Λευτέρη..., του λέει ο γιατρός.
  – Λέτε να τους έχω ξεχάσει;
  – Μήπως παραέγινες Έλληνας; τον ρωτάει.
  – Γιατί, εσείς δεν είστε; μας αντιγυρνά την ερώτηση.
  – Θέλουμε να 'μαστε και επίσημα! Γι' αυτό είμαστε εδώ, ούλοι οι Κρητικοί βουλευτές! Βλέπουμε και διαβάζουμε να κάνεις τόσα πράματα γι' αυτούς – μόνιμοι δικαστικοί, μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, διαγωνισμοί για τους διορισμούς, δωρεάν υποχρεωτική εκπαίδευση, κανονισμοί εργασίας στσι βιομηχανίες και τσι βιοτεχνίες. Ίντα γίνεται, Λευτέρη; Θα κάμεις αυτούς ανθρώπους κι εμάς θα μας εθυμηθείς όταν ευκαιρήσεις;

• Αριστείδης:
  Εντάξει, ποιος είμαι εγώ για να τον κρίνω; Όχι μόνο επειδή αυτός είναι μεγάλος και τρανός, αλλά κι επειδή εγώ δεν έχω ζήσει μεγάλους έρωτες. Αλλά, σκέφτομαι, πρέπει να είσαι κι εσύ σπουδαίος ή ερωτευμένος για να κρίνεις κάτι τόσο άδικο που βλέπεις μπροστά στα μάτια σου;

• Αντρέ:
  Δεν ξεχνάω ποτέ πως απέναντί μου έχω έναν πολιτικό – όχι ακριβώς την καλύτερη φάρα του κόσμου.

• Πηνελόπη Δέλτα:
  Μα και στο θρησκευτικό ζήτημα, όπως σε όλα, είναι φιλελεύθερος, θέλει όλες τις θρησκείες να εξασκούνται ελεύθερα.
  – Δεν παραδέχομαι προπαγάντες, ούτε πιέσεις της συνειδήσεως, δεν τις ανέχομαι, μου είχε πει φωναχτά σε μια μας συζήτηση.
  Και με μια βίαιη κίνηση του δεξιού χεριού του, τα μάτια γεμάτα σπίθες, συνέχισε:
  – Βρε αδελφέ, μπορεί εγώ να θέλω να λατρεύω τον Βελζεβούλ. Θα μ' εμποδίσεις, δηλαδή;
  Με πήραν τα γέλια, κι έσκασε κι αυτουνού τ' αχείλι του, πονηρά:
  – Μην το μεταπείτε, όμως, θα πουν πως θέλω να λατρέψω τον εαυτό μου, αφού με λένε Βελζεβούλ και Σατανά!

• Αβραάμ:
  ... και δεν βλέπουν τη μεγαλύτερη εικόνα των πραγμάτων. Ό,τι κι αν κάνει ο Βενιζέλος, όσο φιλελεύθερος και μοντέρνος ή σατράπης και παλαιάς κοπής κι αν είναι, δεν μπορεί να ελέγξει το σύστημα που εξουσιάζει τη χώρα – ακόμα και τον βασιλιά δεν τον έδιωξε εκείνος, οι ξένοι που μας παριστάνουν τους συμμάχους τον έδιωξαν, με τον ναυτικό αποκλεισμό της χώρας. Το σύστημα κάνει κουμάντο, όσο ισχυρός κι αν είναι ο ένας που κάθεται στην κορυφή. Ο Βενιζέλος είναι πιθανόν ο πιο προοδευτικός από τα γρανάζια του συστήματος. Αλλά οι βουλευτές και οι υπουργοί του είναι πάντα, και θα συνεχίσουν να είναι, ενάντιοι σε κάθε απόφασή του που θα λαμβάνει υπ' όψιν της τον κοινωνικό αναβρασμό. Και οι ξένοι δεν θα αφήσουν ποτέ να ξεφύγει από τον έλεγχό τους η Ελλάδα, όσο οι αστοί μάς κυβερνούν.

• Παρασκευούλα:
  – Παρασκευούλα, έχω ένα εκατομμύριο πράγματα στο μυαλό μου – να, αύριο συζητιέται το νομοσχέδιο για τη διδασκαλία της δημοτικής κι έχω φοβερές αντιδράσεις κι από τους δικούς μου βουλευτές.
  – Γιατί; Αφού αυτήν τη γλώσσα καταλαβαίνει ο κόσμος...
  – Γι' αυτό. Επειδή θέλουν να μην τους καταλαβαίνει καλά... Είδες τι προβλήματα μου δημιούργησαν και για την εργατική νομοθεσία, δεν θέλανε να επιτραπεί ο συνδικαλισμός...
  – Όμως τώρα οι εργάτες σ' ευγνωμονούν, θα σε ψηφίσουν όλοι δαγκωτό στις επόμενες εκλογές!
  – Μην είσαι ποτέ σίγουρη για την κάλπη.
  – Εσύ δεν μου 'πες πως τέτοιοι νόμοι υπέρ των εργατών, με αποζημιώσεις για εργατικά ατυχήματα, οκτάωρη εργασία και απαγόρευση να δουλεύουν τα μικρά παιδιά, δεν υπάρχουνε πουθενά στην Ευρώπη; Δεν το κατένε αυτό νομίζεις οι εργάτες;
  – Οι νόμοι ψηφίστηκαν, αλλά δεν εφαρμόζονται ακόμα όλοι, υπάρχει μεγάλη αντίδραση από τους εργοδότες, και η αστυνομία συχνά κάνει τα στραβά μάτια, όσο κι αν φωνάζω.

• Αριστείδης:
  (Μιλάει ο Ελευθέριος Βενιζέλος.) Πέρασα τόσα χρόνια να σχεδιάζω στους χάρτες την Ελλάδα όπως τη φανταζόμουν – και την έφτιαξα όπως τη σχεδίασα. Τη διπλασίασα, την έφτασα στον Βόσπορο, την πήγα εκεί που δεν τολμούσε ούτε να ονειρευτεί πριν μερικά χρόνια. Αυτό που όφειλα, εγώ το έκανα.

• Φούμης
  – Πρώτο θέμα αύριο στο Υπουργικό Συμβούλιο τα σχολεία. Ο νεόνυμφος, ο Παπανδρέου, ζητάει λεφτά για να χτίσει άλλα πεντακόσια, του λέω.

• Φούμης:
  (Μιλάει ο Ελευθέριος Βενιζέλος.) – Κι ο Χριστός κομμουνιστής ήτανε, Κωστή. Αλλά, από την υψηλή ιδεολογία του κομμουνισμού μέχρι να αφήσουμε μικρές μειοψηφίες να διαλύσουν ότι έχει απομείνει στην κακόμοιρη τη χώρα, υπάρχει χάος. Με τόσο φτωχόκοσμο γύρω, ειδικά τους πρόσφυγες, λίγο χώρο να τους δώσουμε, θα πληθύνουνε και θα οδηγηθούμε σε αναρχία, χάος και οριστική χρεωκοπία. Ένας κυβερνήτης που 'χει να διαλέξει, να βελτιώσει τη ζωή των φτωχών με το ζόρι ή να τους αφήσει να κάνουνε επανάσταση για να παραμείνουνε φτωχοί, διαλέγει το πρώτο – αλλιώς, πάει σπίτι του.

• Αριστείδης:
  – Την τελευταία φορά που ήσουν σιωπηλός ήταν όταν πέρασα το νομοσχέδιο για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών στις δημοτικές.
  Δεν αντέχω άλλο, πνίγομαι. Αφού θέλει, θα του μιλήσω.
  – Μα είναι δουλειά αυτή, αρχηγέ, να ψηφίζουν και οι γυναίκες; Άσε που είναι και περισσότερες, θα μας καβαλήσουν στο τέλος!
  – Και λίγα δικαιώματα τους δώσαμε, Αριστείδη – ισότητα πλήρης χρειάζεται.

• Φούμης:
  Και τ' άλλα που ισχυρίζεται ο Λευτέρης, πως έρχεται δύσκολος καιρός στην Ευρώπη λόγω της ανόδου των εθνικοσοσιαλιστών του Χίτλερ και των φασιστών του Μουσσολίνι, άρα πρέπει η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα επιτέλους να ομαλοποιηθεί, δεν πείθουν κανέναν. Ποιος ηρέμησε ποτέ βλέποντας ένα όπλο να τον σημαδεύει;

• Παρασκευούλα:
  Κάπου μέσα μας θαρρώ πως καταλαβαίνουμε τα πάντα, κι ας μην το μολογάμε ούτε στον εαυτό μας.